موضوع: تئاتر در فرهنگ روسیه
برای درک عمیق روح روسی و فرهنگ غنی این کشور پهناور، مجللترین تالارها و تاریکترین سالنهای نمایش بهترین مقصد هستند. در روسیه، تئاتر صرفاً یک سرگرمی برای گذران وقت در پایان هفته نیست؛ بلکه یک «معبد هنر» (храм искусства) و بخشی جداییناپذیر از هویت ملی و معنوی مردم است. از دوران تزارها تا به امروز، صحنه تئاتر در روسیه تریبونی برای بیان عمیقترین دغدغههای فلسفی، اجتماعی و انسانی بوده است. در این مقاله از وبلاگ آموزش زبان روسی، به بررسی تاریخچه، شخصیتهای تأثیرگذار، سالنهای مشهور و جایگاه تئاتر در فرهنگ روسیه میپردازیم.
سیر تاریخی تئاتر در روسیه: از دلقکهای دورهگرد تا شکوه امپراتوری
ریشههای تئاتر روسی به قرون وسطی و هنرنمایی دلقکها و خنیاگران دورهگردی بازمیگردد که به آنها «اسکوموروخ» (Скоморохи) میگفتند. این هنرمندان مردمی با اجرای موسیقی، رقص و نمایشهای عروسکی مضحک، زندگی روزمره و حتی مقامات کلیسا و اشراف را به نقد میکشیدند. با این حال، تئاتر به شکل کلاسیک و آکادمیک آن در دوران تزار الکسی میخایلوویچ و بعداً با اصلاحات غربی پتر کبیر وارد روسیه شد.
نقطه عطف تئاتر روسیه در دوران سلطنت کاترین کبیر رقم خورد. او که عاشق هنر و ادبیات بود، تئاتر امپراتوری را پایهگذاری کرد و به حمایت از نمایشنامهنویسان پرداخت. در این دوران، تئاتر از یک تفریح درباری به یک نهاد اجتماعی تبدیل شد که به تدریج نویسندگان بزرگی چون الکساندر گریبویدوف با نمایشنامه معروف «فغان از عقل» (Горе от уما) و نیکولای گوگول با کمدی سیاه «بازرس» (Ревизор) در آن درخشیدند. این آثار پایههای رئالیسم انتقادی را در تئاتر روسیه بنا نهادند.
انقلاب در هنر بازیگری: سیستم استانیسلاوسکی و تئاتر هنری مسکو
بدون شک، بزرگترین هدیه روسیه به تئاتر جهان، متد یا «سیستم استانیسلاوسکی» (Система Станиславского) است. در اواخر قرن نوزدهم، تئاتر روسیه دچار کلیشههای تکراری و بازیهای تصنعی شده بود. در این میان، دو چهره برجسته یعنی کنستانتین استانیسلاوسکی (Константин Станиславский) و ولادیمیر نمیروویچ-دانچنکو در سال ۱۸۹۸ «تئاتر هنری مسکو» (Московский Художественный академический театр) یا به اختصار «امخات» (МХАТ) را تأسیس کردند.
استانیسلاوسکی سیستمی را طراحی کرد که بر پایه واقعگرایی روانشناختی استوار بود. او معتقد بود بازیگر نباید نقش را بازی کند، بلکه باید روی صحنه با نقش «زندگی کند» (жить на сцене). این روش که بعدها در غرب به «متد اکتینگ» معروف شد، بازیگران را تشویق میکرد تا از تجربیات حسی و حافظه عاطفی خود برای خلق شخصیتهای باورپذیر استفاده کنند. جمله معروف استانیسلاوسکی به بازیگرانی که اجرایشان باورپذیر نبود، هنوز هم در دنیای هنر طنینانداز است: «باور نمیکنم!» (Не верю!).
چخوف و مرغ دریایی: پیوند جاودانه ادبیات و صحنه
تئاتر هنری مسکو پیوندی ناگسستنی با نام نویسنده بزرگ روس، آنتون چخوف (Антон Чехов) دارد. اولین اجرای نمایشنامه «مرغ دریایی» (Чайка) در سن پترزبورگ با شکستی فاجعهبار مواجه شد، اما اجرای مجدد آن در تئاتر هنری مسکو تحت هدایت استانیسلاوسکی به یک موفقیت تاریخی بدل گشت. چخوف با نگارش نمایشنامههایی چون «دایی وانیا» (Дядя Ваня)، «سه خواهر» (Три сестры) و «باغ آلبالو» (Вишнёвый сад)، مفهوم جدیدی از درام زیرپوستی و اتمسفریک را به جهان معرفی کرد که در آن سکوتها و ناگفتهها به اندازه دیالوگها اهمیت داشتند. امروزه طرح یک «مرغ دریایی» به عنوان نماد رسمی تئاتر هنری مسکو بر روی پردههای این سالن نقش بسته است.
مراکز باشکوه تئاتر و باله در روسیه
روسیه خانه برخی از مجللترین و تاریخیترین سالنهای تئاتر در جهان است. این بناها نه تنها از نظر معماری شاهکار محسوب میشوند، بلکه مرکز تولید برترین اجراهای اپرا، باله و درام در دنیا هستند.
۱. تئاتر بولشوی در مسکو (Большой театр)
تئاتر بولشوی (به معنای تئاتر بزرگ) که تصویر ستونهای باشکوه آن بر روی اسکناسهای ۱۰۰ روبلی روسیه نیز دیده میشود، نماد هنر ملی این کشور است. این تئاتر که در سال ۱۷۷۶ تأسیس شد، شاهد نخستین اجراهای شاهکارهای موسیقیدانان بزرگی چون پیوتر ایلیچ چایکوفسکی بوده است. بالههای معروفی چون «دریاچه قو» (Лебединое озеро) و «فندقشکن» (Щелкунчик) در این تالار به اوج شهرت جهانی رسیدند.
۲. تئاتر مارینسکی در سن پترزبورگ (Мариинский театр)
در پایتخت فرهنگی روسیه، سن پترزبورگ، تئاتر مارینسکی به عنوان رقیب دیرینه بولشوی خودنمایی میکند. این تئاتر که در دوران شوروی با نام «تئاتر کیروف» شناخته میشد، مهد پرورش نوابغ باله جهان نظیر آنا پاولوا، واسلاو نیژینسکی و رودولف نوریف بوده است. ارکستر و گروه اپرای مارینسکی امروزه نیز تحت رهبری موسیقیدانان برجسته، استانداردهای جهانی را جابهجا میکنند.
فرهنگ و آداب تئاتر رفتن در روسیه (Театральный этикет)
برای مردم روسیه، رفتن به تئاتر یک آیین ویژه و محترم است. اگر قصد دارید در روسیه به تئاتر بروید، آشنایی با آداب و رسوم آن بسیار اهمیت دارد:
- پوشش رسمی: روسها با لباسهای معمولی و اسپرت به تئاتر نمیروند. مردان معمولاً کت و شلوار و زنان لباسهای رسمی و شیک میپوشند.
- رختکن (Гардероб): به محض ورود به تئاتر، باید پالتو، بارانی و چتر خود را به رختکن تحویل دهید. ورود با لباسهای ضخیم زمستانی به سالن نمایش ممنوع است.
- بوفه تئاتر (Буфет): در زمان استراحت بین پردههای نمایش (Антракт)، رفتن به بوفه تئاتر و نوشیدن چای یا قهوه به همراه شکلات یا ساندویچهای کوچک خاویار، بخشی از لذت سنتی تئاتر رفتن در روسیه است.
- اهدا گل: در پایان نمایش، تماشاگران به نشانه احترام و تمجید، دستههای گل را به بازیگران محبوب خود روی صحنه تقدیم میکنند.
جدول اصطلاحات کاربردی تئاتر به زبان روسی
برای کسانی که در حال یادگیری زبان روسی هستند، آشنایی با واژگان حوزه تئاتر میتواند بسیار مفید باشد. در جدول زیر برخی از مهمترین اصطلاحات تئاتر به زبان روسی همراه با تلفظ تقریبی و ترجمه فارسی آورده شده است:
| واژه روسی | تلفظ تقریبی (به لاتین) | معنی فارسی |
|---|---|---|
| Театр | Teatr | تئاتر / تماشاخانه |
| Спектакль | Spektakl' | نمایش / تئاتر (اجرا) |
| Пьеса | P'yesa | نمایشنامه |
| Режиссёр | Rezhissyor | کارگردان |
| Актёр / Актриса | Aktyor / Aktrisa | بازیگر مرد / بازیگر زن |
| Сцена | Stsena | صحنه نمایش |
| Антракт | Antrakt | فاصله بین دو پرده نمایش (تنفس) |
| Аплодисменты | Aplodismenty | تشویق / دست زدن |
تئاتر؛ پنجرهای رو به یادگیری زبان روسی
اگر در حال یادگیری زبان روسی هستید، تماشای تئاتر (حتی نسخههای ضبطشده با زیرنویس) یکی از بهترین روشها برای تقویت مهارتهای شنیداری و آشنایی با تلفظ صحیح و آهنگ کلام روسی است. زبان به کار رفته در تئاترهای کلاسیک روسیه، زبانی فاخر، ادبی و بسیار غنی است. گوش دادن به دیالوگهای نمایشنامههای چخوف یا گوگول به شما کمک میکند تا با ساختارهای پیچیده گرامری و استعارههای فرهنگی زبان روسی به شکلی ملموس و هنری آشنا شوید.
جمعبندی
تئاتر در روسیه فراتر از یک هنر دیواری یا سرگرمی گذرا، آیینهای تمامنما از روح، تاریخ و فراز و نشیبهای اجتماعی این کشور است. از سیستم انقلابی استانیسلاوسکی که بازیگری جهان را دگرگون کرد تا شکوه بینظیر تئاترهای بولشوی و مارینسکی، همگی گواهی بر این حقیقت هستند که صحنه تئاتر، قلب تپنده فرهنگ روسیه است. برای هر دوستدار زبان و ادبیات روسی، آشنایی با تئاتر این کشور، گامی بلند در جهت درک عمیقتر این فرهنگ غنی خواهد بود.
نویسنده و تهیهکننده: محمدمهدی روبین
Russian Learning
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر