موضوع: جشن ماسلنیتسا
فرهنگ غنی و پربار روسیه سرشار از آیینها و جشنهایی است که ریشههای عمیق در تاریخ کهن، اسطورهشناسی اسلاوی و اقلیم خاص این سرزمین پهناور دارند. در میان تمام این رویدادها، جشن ماسلنیتسا (به روسی: Масленица) که در زبان فارسی گاهی از آن با عنوان «هفته پنکیک» یا «جشن کره» یاد میشود، یکی از جذابترین، رنگارنگترین و زندهترین اعیاد سنتی روسیه است. این جشن نه تنها یک رویداد شادمانه عامهپسند، بلکه پل ارتباطی مهمی میان دوران پیش از مسیحیت (پاگانیسم) و سنتهای ارتدوکس روسیه به شمار میرود.
ماسلنیتسا چیست و ریشه نام آن کجاست؟
واژه ماسلنیتسا از کلمه روسی масло (تلفظ: ماسلو) به معنای کره گرفته شده است. دلیل این نامگذاری آن است که در طول این هفته، پیش از آغاز روزه بزرگ مسیحیان (Великий пост)، خوردن محصولات لبنی، پنیر، تخممرغ و کره مجاز و حتی توصیه میشود، اما مصرف گوشت ممنوع است. این جشن در آخرین هفته پیش از روزه بزرگ و در آستانه فصل بهار برگزار میشود.
از منظر گاهشماری، ماسلنیتسا یک جشن متحرک است که تاریخ آن به تقویم کلیسای ارتدوکس و عید پاک (Пасха) بستگی دارد. این هفته همیشه هشت هفته پیش از عید پاک آغاز میشود و معمولاً در اواخر ماه فوریه یا اوایل ماه مارس میلادی قرار میگیرد.
ریشههای تاریخی و اسطورهای ماسلنیتسا
در دوران باستان و پیش از پذیرش مسیحیت در روسیه (سال ۹۸۸ میلادی)، اسلاوهای شرقی ماسلنیتسا را به عنوان جشن آیین باروری و وداع با زمستان سخت و تاریک جشن میگرفتند. در آن دوران، این جشن پیوندی تنگاتنگ با اعتدال بهاری (Spring Equinox) داشت.
محور اصلی این آیین باستانی، خورشید بود. اسلاوهای باستان خورشید را به عنوان نمادی از زندگی، گرما و باروری میپرستیدند. به همین دلیل است که پختن بلینی (блины) - نانهای نازک و گرد که یادآور قرص خورشید هستند - به مهمترین نماد خوراکی این جشن تبدیل شد.
با ورود مسیحیت به روسیه، کلیسای ارتدوکس نتوانست این جشن محبوب مردمی را حذف کند؛ بنابراین تصمیم گرفت آن را در تقویم دینی خود ادغام کند. ماسلنیتسا به عنوان فرصتی برای مردم فراهم شد تا پیش از آغاز روزه سنگین و پرهیزهای سخت، دلخوشیها، دیدارها و شادیهای مجاز را تجربه کنند و از خطاهای یکدیگر در روز یکشنبه بخشش (Прощёное воскресенье) طلب کنند.
بلینی (Блины): شاهکار culinary ماسلنیتسا
هیچ بحثی درباره ماسلنیتسا بدون ذکر بلینی کامل نمیشود. بلینیپزی یک هنر خانوادگی و سنتی در روسیه است. این پنکیکهای نازک و طلاییرنگ با آرد، شیر یا آب، مخمر و تخممرغ تهیه میشوند و روی ماهیتابه داغ پخته میشوند.
در فرهنگ روس، بلینی نماد خورشید گرمابخش بهار است. در روزهای جشن ماسلنیتسا، خانوادهها مقدار زیادی بلینی میپزند و از مهمانان پذیرایی میکنند. بلینی معمولاً با مواد مختلفی سرو میشود که جدول زیر برخی از متداولترین آنها را نشان میدهد:
| نام مواد به روسی | تلفظ روسی | ترجمه فارسی | توضیحات سنتی |
|---|---|---|---|
| Сливочное масло | اسلیوچنویه ماسلو | کره ذوبشده | پایه اصلی و ضروری برای چرب کردن بلینیهای داغ |
| Икра | ایکرا | خاویار (سرخ یا سیاه) | گزینهای لوکس و سنتی در سفرههای اصیل روس |
| Сметана | اسمتانا | خامه ترش | یکی از محبوبترین چاشنیها در آشپزی روسی |
| Мед | مِید | عسل طبیعی | نماد شیرینی و برکت در زندگی |
آیینها و روزهای هفتگانه ماسلنیتسا
جشن ماسلنیتسا یک هفته کامل به طول میانجامد و هر روز از این هفته دارای نام، فلسفه و آیین خاص خود است. سنتهای مردمی برای هر روز این هفته برنامهریزی مشخصی دارند:
- دوشنبه (دیدار و استقبال): ساخت آدمک حصیری ماسلنیتسا (Чучело Масленицы) که نماد زمستان است، شروع پخت بلینی و فرستادن اولین بلینی برای فقرا به یاد مردگان.
- سهشنبه (بازیها): روز مسابقات، بازیهای برفی، سوارکاری و جمع شدن جوانان برای پیدا کردن شریک زندگی.
- چهارشنبه (مهمانی دندانشیرین): دامادها به خانه مادرزن میروند تا بلینیهای معروف او را بخورند و محبت خانواده همسر را جلب کنند.
- پنجشنبه (اوج جشن): آغاز جشنهای عمومی بزرگ، دعواهای ساختگی برفی، رقص و پایکوبی در میادین شهر و روستا.
- جمعه (عصر مادرزن): این بار نوبت مادرزن است که به همراه خویشاوندان به خانه داماد برود و بلینی بخورد.
- شنبه (میهمانی خواهرشوهر): عروسان از خواهران همسر و خویشاوندان او پذیرایی میکنند.
- یکشنبه (بخشنده و پایان جشن): اوج و پایان ماسلنیتسا. مردم از یکدیگر به خاطر خطاهای گذشته حلالیت میطلبند (روز بخشش). در پایان روز، آدمک حصیری ماسلنیتسا در آتش سوزانده میشود تا خاکستر آن به باروری زمین در بهار کمک کند.
اهمیت ادبی و هنری ماسلنیتسا در فرهنگ روسیه
جشن ماسلنیتسا جایگاه ویژهای در ادبیات کلاسیک روسیه دارد. نویسندگان بزرگی چون الکساندر پوشکین، نیکلای گوگول، لئو تولستوی و آنتوان چخوف در آثار خود به توصیف این جشن، فضای پرشور خیابانها، سورتمهسواریها و سفرههای رنگین ماسلنیتسا پرداختهاند. در نقاشیهای هنرمندان برجسته روس مانند بوریس کوستودیف (Борис Кустодиев)، رنگهای شاد، شور و زندگی روستایی و شهری در ایام ماسلنیتسا به تصویر کشیده شده است که منبع پژوهشی بینظیری برای تاریخنگاران فرهنگی محسوب میشود.
جمعبندی
جشن ماسلنیتسا فراتر از یک رویداد تقویمی یا مراسمی صرفاً خوراکی است. این جشن، بازتابی از روح تابآور مردم روسیه در برابر سرمای سخت زمستان و امید عمیق آنها به تولد دوباره طبیعت، روشنایی و بهار است. مطالعه و شناخت چنین آیینهایی، درک زبان روسی، متون ادبی و لایههای پنهان فرهنگ اسلاوی را برای علاقهمندان به مطالعات روسیه بسیار عمیقتر و معنادارتر میسازد.
نویسنده و تهیهکننده: محمدمهدی روبین
Russian Learning
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر