موضوع: جشن‌های مذهبی در روسیه
مسیحیت ارتدوکس یکی از ارکان اصلی و بنیادین در شکل‌گیری تاریخ، فرهنگ و هویت ملی روسیه است. درک عمیق زبان و ادبیات روسی بدون آشنایی با تقویم مذهبی و جشن‌های مقدس این آیین0 غیرممکن به نظر می‌رسد. وقتی آثار نویسندگان بزرگی چون داستایفسکی، تولستوی یا پوشکین را می‌خوانیم، مدام با نشانه‌ها، آیین‌ها و نام تعطیلات مذهبی روبه‌رو می‌شویم که ریشه در سنت‌های کهن ارتدوکس دارند.
در این مقاله پژوهشی، به بررسی مهم‌ترین جشن‌های مذهبی در روسیه، ریشه‌های تاریخی و نحوه برگزاری آن‌ها می‌پردازیم تا علاقه‌مندان به فرهنگ روسیه دیدگاه جامع‌تری نسبت به این میراث کهن پیدا کنند.
تاریخچه کوتاه مسیحیت ارتدوکس در روسیه
تاریخ رسمی مسیحی شدن روسیه به سال ۹۸۸ میلادی بازمی‌گردد؛ زمانی که شاهزاده ولادیمیر کبیر (Великий князь Владимир) تصمیم گرفت دین مسیحیت را به عنوان دین رسمی کی‌یف روس (Киевская Русь) بپذیرد. این رویداد سرنوشت‌ساز که به «تعمید روسیه» (Крещение Руси) معروف است، این کشور را وارد حوزه تمدنی بیزانس کرد و بنیاد هنر، معماری، تقویم و جشن‌های مذهبی آینده را بنا نهاد.
کلیسای ارتدوکس روسیه (Русская православная церковь) از تقویم یولیانی (Юлианский календарь) برای محاسبه اعیاد مذهبی خود استفاده می‌کند. به همین دلیل، تقویم مذهبی روسیه حدود ۱۳ روز با تقویم میلادی رایج در غرب اختلاف دارد و بسیاری از جشن‌ها در تاریخ‌های متفاوتی نسبت به اروپا برگزار می‌شوند.
مهم‌ترین جشن‌های مذهبی در تقویم ارتدوکس روسی
تقویم کلیسای ارتدوکس مملو از روزهای مقدس است، اما برخی از جشن‌ها جایگاه ویژه‌ای در میان مردم روسیه دارند و با آیین‌های باشکوهی همراه هستند.
کریستوس یا میلاد مسیح (Рождество Христово)
برخلاف جهان غرب که کریسمس را در ۲۵ دسامبر جشن می‌گیرند، کلیسای ارتدوکس روسیه جشن میلاد مسیح را در تاریخ ۷ ژانویه (بر اساس تقویم میلادی) برگزار می‌کند. این روز یکی از بزرگ‌ترین تعطیلات رسمی در روسیه است.
پیش از روز میلاد، یک دوره روزه‌داری ۴۰ روزه به نام روزه فیلیپ برقرار است. شب میلاد (۶ ژانویه) با مراسم طولانی شبانه در کلیساها همراه است و پس از آن، مؤمنان روزه خود را با غذایی سنتی به نام «سوتشیو» (Сочиво) که ترکیبی از گندم، عسل و خشخاش است، باز می‌کنند.
عید ظهور خداوند یا غسل تعمید (Крещение Господне / Богоявление)
این جشن که به نام «پراستنیه» یا تفکیس نیز شناخته می‌شود، در تاریخ ۱۹ ژانویه برگزار می‌شود. این روز یادآور غسل تعمید حضرت عیسی (ع) در رود اردن است.
یکی از سنت‌های بسیار جذاب و شگفت‌انگیز در روسیه طی این روز، شنا کردن در آب‌های یخ‌زده دریاچه‌ها و رودخانه‌ها است. مردم در یخ‌ها سوراخ‌هایی به شکل صلیب حفر می‌کنند و سه بار درون آب سرد می‌روند تا بر اساس باورهای دینی، روح و جسم خود را تطهیر کنند.
عید پاک یا پاسکا (Пасха)
مهم‌ترین و بزرگ‌ترین جشن در میان تمام اعیاد مسیحیان ارتدوکس، عید پاک یا «پاسکا» است. تاریخ این جشن ثابت نیست و هر سال بر اساس تقویم قمری-شمسی تعیین می‌شود.
هفته منتهی به عید پاک، هفته مقدس (Страстная неделя) نام دارد. در شب عید پاک، مراسم با شکوهی به نام «کریستوس واسکرس» (Христос воскрес - مسیح برخاسته است) در تمام کلیساها برگزار می‌شود و مردم در پاسخ می‌گویند: «وایستینو واسکرس» (Воистину воскрес - به راستی که برخاسته است). از خوراکی‌های سنتی این روز می‌توان به کیک اسفنجی خاصی به نام پاسکا و تخم‌مرغ‌های رنگ‌شده اشاره کرد.
جدول مقایسه اعیاد مهم مذهبی در روسیه
| نام جشن به روسی | ترلفظ و ترجمه فارسی | تاریخ برگزاری (تقویم میلادی) | اهمیت فرهنگی و مذهبی |
|---|---|---|---|
| Рождество Христово | روژدستوو کریستوو (میلاد مسیح) | ۷ ژانویه | جشن خانوادگی و دومین عید بزرگ مذهبی |
| Крещение Господне | کریشنیه گوسپودنی (تعمید عیسی) | ۱۹ ژانویه | شنا در آب یخ‌زده و تقدیس آب |
| Пасха | پاسکا (عید پاک) | متغیر (بهار) | بزرگ‌ترین و مقدس‌ترین جشن ارتدوکس |
| Троица | ترویتسا (عید تثلیث) | متغیر (پنجاه روز پس از پاسکا) | تزیین کلیساها و خانه‌ها با شاخه‌های درختان سبز |
نقش سنت‌های پیش از مسیحیت در جشن‌های روسی
نکته بسیار جالب در فرهنگ روسیه این است که بسیاری از جشن‌های مذهبی ارتدوکس با آیین‌های کهن اسلاوی و پاگانی (پیش از مسیحیت) درهم آمیخته‌اند. برای مثال، جشن «ماسلنیتسا» (Масленица) که پیش از آغاز روزه بزرگ عید پاک برگزار می‌شود، ریشه در آیین‌های استقبال از بهار و خورشیدپرستی اسلاوهای باستان دارد، اما بعدها توسط کلیسا به رسمیت شناخته شد و در تقویم دینی جای گرفت.
این تلفیق فرهنگی باعث شده است که مطالعه تاریخ مذهبی روسیه برای زبان‌آموزان و پژوهشگران بسیار جذاب باشد، زیرا زبان روسی سرشار از اصطلاحات و ضرب‌المثل‌هایی است که از همین آیین‌ها سرچشمه گرفته‌اند.
جمع‌بندی
جشن‌های مذهبی در روسیه فراتر از مراسم خشک دینی، بخش زنده‌ای از بافت فرهنگی، ادبی و اجتماعی این کشور هستند. شناخت تقویم ارتدوکس، واژگان کلیدی روسی مرتبط با آن و فلسفه پشت هر جشن، کلید مهمی برای تسلط بر ابعاد پنهان زبان روسی و درک بهتر روان‌شناسی مردم این سرزمین پهناور است. چه در حال خواندن متون کلاسیک باشید و چه در حال مکالمه با یک فرد روس، آگاهی از این سنت‌ها پل ارتباطی محکمی میان شما و فرهنگ اصیل روسی خواهد ساخت.
نویسنده و تهیه‌کننده: محمدمهدی روبین
Russian Learning
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر