موضوع: کریسمس ارتدوکس در روسیه
وقتی سخن از تعطیلات زمستانی و سال نو به میان میآید، بسیاری از ما ناخودآگاه به یاد تقویم میلادی و جشنهای ماه دسامبر میافتیم. اما در فرهنگ و تاریخ روسیه، گاهشمار دیگری جریان دارد که ژرفای آن با سنتهای کهن کلیسای ارتدوکس پیوند خورده است. کریسمس ارتدوکس در روسیه نه تنها یک رویداد دینی، بلکه بخشی بنیادین از هویت فرهنگی، اجتماعی و حتی ادبی این سرزمین پهناور است.
ریشههای تاریخی و تقویم ژولین
برای درک چرایی تفاوت زمان برگزاری کریسمس در روسیه با کشورهای غربی، باید نگاهی به تاریخ تقویم داشته باشیم. کلیسای ارتدوکس روس (Русская православная церковь) همچنان از تقویم ژولین (Юлианский календарь) برای محاسبات مذهبی خود استفاده میکند. این تقویم با تقویم گرگوری (Grigorianskiy kalendar) که امروزه استاندارد جهانی است، ۱۳ روز اختلاف دارد.
به همین دلیل، در حالی که جهان مسیحیت غربی در ۲۵ دسامبر تولد عیسی مسیح را جشن میگیرد، کلیسای ارتدوکس این رویداد را در روز ۷ ژانویه (که مطابق با ۲۵ دسامبر در تقویم ژولین است) گرامی میدارد. این روز در زبان روسی به نام Рождество Христово (تولد مسیح) شناخته میشود.
جایگاه کریسمس در دوران شوروی
تاریخ معاصر روسیه پر از فراز و نشیب است و سنتهای کریسمس نیز از این قاعده مستثنی نبودهاند. پس از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ و برپایی اتحاد جماهیر شوروی، حکومت با هرگونه مذهب و آیینهای دینی به مخالفت برخاست. در سال ۱۹۲۹، جشن کریسمس در سراسر شوروی رسماً ممنوع اعلام شد و درخت کریسمس و نمادهای مذهبی از فضای عمومی حذف شدند.
با این حال، مردم فرهنگدوست روسیه بسیاری از آیینهای خود را حفظ کردند. در سالهای پایانی دهه ۱۹۳۰، دولت شوروی تصمیم گرفت برخی از عناصر جشن کریسمس را احیا کند، اما این بار با ماهیتی سکولار و برای جشن سال نو (Новый год). به همین دلیل است که امروز در روسیه، «یولکا» (Ёлка یا همان درخت صنوبر سال نو) و شخصیت «دِد موروز» (Дед Мороз یا پدربزرگ سرما) بیش از خودِ کریسمس مذهبی در کانون توجه عمومی قرار دارند، هرچند که کریسمس جایگاه اصیل مذهبی خود را پس از فروپاشی شوروی بازیافت.
اصطلاحات و واژگان کلیدی روسی مرتبط با کریسمس
برای آشنایی بیشتر با این آیین، خوب است نگاهی به واژگان تخصصی و فرهنگی مرتبط با آن در زبان روسی بیندازیم:
| واژه روسی | تلفظ لاتین | معنی فارسی |
|---|---|---|
| Рождество | Rozhdestvo | کریسمس / تولد مسیح |
| Святки | Svyatki | روزهای مقدس (دوره از کریسمس تا غسل تعمید) |
| Кутья | Kutya | غذای سنتی برنج و گندم با عسل و کشمش |
| Колядки | Kolyadki | سرودها و آوازهای سنتی کریسمس |
سنتهای اصیل کریسمس ارتدوکس
آیینهای کریسمس در روسیه ترکیبی از باورهای کهن اسلاوی و آیینهای مسیحی است. این روزها با سنتهای خاصی همراه است که نسل به نسل منتقل شدهاند:
۱. روزه داری و شام مقدس (Сочельник)
شب قبل از کریسمس، یعنی ۶ ژانویه، به نام Сочельник (صوچلنیک) شناخته میشود. در این روز، مومنان تا زمان پدیدار شدن نخستین ستاره در آسمان (که نماد ستاره بیتلحم است) روزه میگیرند. پس از آن، خانوادهها دور هم جمع میشوند و شام سنتی کریسمس را که شامل ۱۲ غذا به احترام ۱۲ حواری عیسی مسیح است، میل میکنند. مهمترین غذای این سفره Кутья (کوتیا) نام دارد.
۲. آوازهای مذهبی و عامیانه (Колядование)
یکی از زیباترین سنتهای روستایی و حتی شهری در روسیه، خواندن سرودهای سنتی به نام Колядки است. جوانان و کودکان لباسهای محلی میپوشند، به خانههای همسایگان میروند، ترانههای مخصوص کریسمس را اجرا میکنند و در ازای آن شیرینی یا هدایای کوچک دریافت میکنند.
۳. دوره اسویاتکی (Святки)
دوره بین کریسمس و جشن غسل تعمید مسیح (Крещение Господне) در ۱۹ ژانویه، با عنوان Святки (روزهای مقدس) شناخته میشود. در گذشته، این دوره زمانی برای فالگوش ایستادن، پیشبینی آینده و اجرای نمایشهای سنتی بود که بازتاب گستردهای در ادبیات کلاسیک روسیه داشته است.
بازتاب کریسمس در ادبیات کلاسیک روسیه
نویسندگان بزرگ روسیه سهم بزرگی در جاودانه کردن فضای زمستانی و کریسمس در آثار خود داشتهاند. خواندن آثار کلاسیک روسیه بدون درک این فضا کامل نمیشود.
نیکلای گوگول در داستان کوتاه مشهور خود به نام «شب قبل از کریسمس» (Ночь перед Рождеством)، فضای پر از سحر, جادو، شیطنتهای عامیانه و سنتهای اوکراینی-روسی را به تصویر کشیده است. همچنین، فئودور داستایفسکی در داستان «پسرک درخت کریسمس نزد عیسی» نگاهی واقعگرایانه و تکاندهنده به فقر در مسکوِ روزهای کریسمس دارد که تضاد میان شادی اغنیا و رنج فقرا را نشان میدهد.
جمعبندی
کریسمس ارتدوکس در روسیه فراتر از یک تقویم یا یک آیین صرف مذهبی است. این روزها پل ارتباطی میان گذشته تاریخی، سنتهای عامیانه اسلاوی و باورهای عمیق دینی مردم این سرزمین هستند. آشنایی با این سنتها و واژگان روسی مرتبط با آن، نه تنها درک بهتری از زبان روسی به زبانآموزان میدهد، بلکه پنجرهای رو به روح فرهنگ و ادبیات غنی روسیه میگشاید.
نویسنده و تهیهکننده: محمدمهدی روبین
Russian Learning
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر