۱۴۰۵ آبان ۱۰, یکشنبه

کریسمس ارتدوکس در روسیه و رسم‌های فرهنگی

موضوع مقاله: کریسمس ارتدوکس در روسیه و رسم‌های فرهنگی

کریسمس در روسیه یکی از عمیق‌ترین و ریشه‌دارترین رویدادهای فرهنگی است که با آیین‌های کلیسای ارتدوکس، سنت‌های دیرینه مردمی و تجلیات شکوهمند در هنر و ادبیات این کشور پیوندی ناگسستنی دارد. برخلاف کشورهای غربی که ۲۵ دسامبر را جشن می‌گیرند، کلیسای ارتدوکس روسیه بر اساس تقویم قدیمی ژولینی، تولد مسیح را در هفتم ژانویه گرامی می‌دارد. این رویداد تنها یک آیین مذهبی نیست، بلکه پنجره‌ای است به سوی درک روح فرهنگ روسی، بازتاب آن در شاهکارهای ادبی، موسیقی کلاسیک و هنر نقاشی این مرز و بوم.

ریشه‌های تاریخی و تقویمی کریسمس ارتدوکس

در زبان روسی، به روز کریسمس Рождество (راژدستوو) گفته می‌شود که به معنای «میلاد» است. تقویم کلیسای ارتدوکس روسیه با تقویم میلادی گرگوریان سیزده روز اختلاف دارد. پس از انقلاب سال ۱۹۱۷ و تغییر تقویم رسمی کشور، کلیسای ارتدوکس همچنان تقویم ژولینی را برای اعیاد مذهبی حفظ کرد. به همین دلیل، تعطیلات سال نو میلادی در اول ژانویه آغاز می‌شود و پس از آن، مردم خود را برای جشن کریسمس در شب ششم به هفتم ژانویه آماده می‌کنند.

واژه مرتبط دیگر با این ایام، روزه پیش از کریسمس است که به آن Рождественский пост (راژدستونسکی پوست) می‌گویند و از ۲۸ نوامبر آغاز شده و تا شب کریسمس ادامه دارد. مومنان در این مدت از خوردن فرآورده‌های گوشتی و لبنی پرهیز می‌کنند تا با جسم و روحی پاک به استقبال میلاد مسیح بروند.

سنت‌های عامیانه و آیین‌های شب کریسمس

شب پیش از کریسمس که در فرهنگ روسی به آن Сочельник (ساچلنیک) می‌گویند، با آداب و رسوم ویژه‌ای همراه است. نام این روز از واژه сочиво (ساچیوا) گرفته شده که غذایی سنتی متشکل از گندم پخته، عسل، خشخاش و مغزها است. طبق سنت، خانواده‌ها تا ظهور اولین ستاره در آسمان – به یاد ستاره بیت‌لحم – از خوردن غذا خودداری می‌کنند و پس از آن، شام سنتی کریسمس را آغاز می‌کنند.

روی میز شام کریسمس سنتاً دوازده نوع غذای بدون گوشت به تعداد حواریون مسیح چیده می‌شود. یکی دیگر از رسم‌های کهن این شب، колядки (کالیادکی) یا همان سرودخوانی‌های سنتی است که جوانان و کودکان با پوشیدن لباس‌های مبدل به خانه‌های همسایگان می‌روند، آوازهای محلی می‌خوانند و در ازای آن شیرینی و هدیه دریافت می‌کنند.

کریسمس در ادبیات و هنر روسیه

بازتاب کریسمس ارتدوکس و فضای زمستانی آن در آثار بزرگترین نویسندگان و هنرمندان روسیه به وفور دیده می‌شود. نیکلای گوگول در داستان کوتاه مشهور خود با عنوان «شب پیش از کریسمس»، فضای پر از شور، جادو و عامیانه این شب را در روستاهای اوکراین و روسیه به تصویر کشیده است. همچنین، آنتون چخوف و فئودور داستایفسکی در آثار خود به ابعاد انسانی، نیکوکاری و وضعیت طبقات محروم در این شب مقدس پرداخته‌اند.

در دنیای موسیقی، پیوتر ایلیچ چایکوفسکی با خلق باله جاودانه «فندق‌شکن» (Щелкунчик - شچیلکونچیک) پیوندی ابدی میان فضای جادویی زمستان، جشن‌های سال نو و کریسمس با موسیقی کلاسیک ایجاد کرده است. معماری کلیساهای ارتدوکس با گنبدهای پیازی شکل و تزئینات داخلی پر از شمایل‌های مقدس (икона - ایکونا)، در این شب با نور شمع‌ها و نوای سرودهای روحانی (песнопение - پیسناپِنیه)، منظره‌ای بی‌نظیر از هنر مذهبی روسیه را به نمایش می‌گذارد.

تفاوت سال نو و کریسمس در روسیه معاصر

در دوران اتحاد جماهیر شوروی، جشن‌های مذهبی به شدت محدود شدند و به همین دلیل، مردم روسیه سنت‌های مربوط به درخت کریسمس و هدیه دادن را به جشن سال نو (Новый год - نووی گود) منتقل کردند. پس از دهه ۱۹۹۰ و احیای سنت‌های مذهبی، کریسمس جایگاه واقعی خود را بازیافت. امروزه، سال نو جشنی عمومی، خانوادگی و پر از شور و شادی با حضور پدربزرگ سرما یا همان Дед Мороз (دید موروز) است، در حالی که کریسمس جشنی آرام‌تر، معنوی‌تر و با محوریت کلیسا و خانواده باقی مانده است.

جمع‌بندی

کریسمس ارتدوکس در روسیه فراتر از یک مناسبت تقویمی، ارثیه‌ای گرانبها از تاریخ، ادبیات، هنر و معنویت این سرزمین است. از آیین‌های کهن روستایی و غذاهای سنتی ساچلنیک گرفته تا شاهکارهای موسیقی و ادبیات کلاسیک، همگی نشان‌دهنده عمق فرهنگی این جشن بزرگ هستند. آشنایی با این سنت‌ها نه تنها درک بهتری از زبان و فرهنگ روسیه به دست می‌دهد، بلکه ابعاد گوناگون زندگی و تفکر مردم این دیار را در سردترین فصل سال روشن می‌سازد.


نویسنده و تهیه‌کننده: محمدمهدی روبین
Russian Learning

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر

آداب مهمان‌نوازی در جامعه روسیه: از نان و نمک تا تعارفات سنتی

موضوع مقاله: آداب مهمان‌نوازی در جامعه روسیه مقدمه مهمان‌نوازی یکی از ارکان اصلی و ریشه‌دار در فرهنگ روسیه است که پیوندی عمیق با ...