موضوع: جشنهای مذهبی در روسیه
برای درک عمیق روح روسی، ادبیات کلاسیک این کشور و حتی پیچیدگیهای زبانی آن، ناگزیر باید به ریشههای فرهنگی و مذهبی این سرزمین سفر کرد. روسیه، کشوری با تاریخ پرفراز و نشیب، هویت خود را به شدت با مسیحیت ارتدوکس گره زده است. پذیرش رسمی مسیحیت در سال ۹۸۸ میلادی توسط شاهزاده ولادیمیر کبیر، رویدادی تاریخی است که با عنوان «غسل تعمید روسیه» یا به زبان روسی Крещение Руси شناخته میشود و مسیر فرهنگی این کشور را برای همیشه تغییر داد.
در این مقاله تخصصی، به بررسی مهمترین جشنهای مذهبی در تقویم ارتدوکس روسیه میپردازیم. این جشنها فراتر از مناسک مذهبی ساده، آیینههایی تمامنما از سنتهای فولکلور، باورهای عامیانه و سبک زندگی مردم روسیه هستند.
مسئله تقویم؛ چرا تاریخ جشنهای روسیه متفاوت است؟
پیش از بررسی جشنها، باید به یک نکته کلیدی اشاره کنیم. کلیسای ارتدوکس روسیه (Русская православная церковь) همچنان از تقویم قدیمی ژولینی (Юлианский календарь) برای تعیین تواریخ مذهبی استفاده میکند. این تقویم در حال حاضر ۱۳ روز با تقویم گریگوری (تقویم میلادی نوین) اختلاف دارد. به همین دلیل، برای مثال، کریسمس در روسیه به جای ۲۵ دسامبر، در ۷ ژانویه جشن گرفته میشود.
۱. عید پاک یا پاسخا (Пасха)؛ بزرگترین رویداد مذهبی سال
عید پاک یا Пасха در روسیه به عنوان «عیدِ عیدها» (Праздник праздников) شناخته میشود و جایگاهی به مراتب بالاتر از کریسمس دارد. این عید نماد رستاخیز حضرت عیسی و پیروزی زندگی بر مرگ است.
آیینها و نمادهای پاسخا
مردم روسیه هفتهها پیش از این عید، روزهداری سختی را آغاز میکنند. در شب عید، مراسم مذهبی باشکوهی در کلیساها برگزار میشود که تا صبح ادامه دارد. یکی از زیباترین سنتهای این شب، تبادل سلام مذهبی است. شخص اول میگوید: «Христос воскресе!» (مسیح برخاسته است!) و شنونده در پاسخ میگوید: «Воистину воскресе!» (بهراستی برخاسته است!).
سفره عید پاک روسی بدون سه المان اصلی ناقص است:
- کولیچ (Кулич): نان شیرین، استوانهای و تزیینشده با خامه سفید و پودرهای رنگی.
- پاسخا (Пасха): دسر هرمیشکل ساختهشده از پنیر محلی تِوُروگ (Творог) که نماد تپه گلگتا و آرامگاه مسیح است.
- تخممرغهای رنگی (Крашенки): تخممرغهایی که معمولاً با پوست پیاز به رنگ قرمز (نماد خون مسیح و زندگی مجدد) رنگآمیزی میشوند.
۲. میلاد مسیح یا روژدستوو (Рождество Христово)
کریسمس ارتدوکس روسیه در روز ۷ ژانویه جشن گرفته میشود. پس از دوران شوروی که در آن نمادهای مذهبی سرکوب شده بودند، کریسمس بار دیگر جایگاه رسمی خود را به عنوان یک تعطیلات ملی باشکوه به دست آورد.
سنتهای کریسمس و ایام سویاپکی
شب پیش از کریسمس، «سوچلنیک» (Сочельник) نام دارد. در این شب، خانوادهها تا زمان ظهور اولین ستاره در آسمان (به یاد ستاره بیتلحم) از خوردن غذا خودداری میکنند. غذای سنتی این شب «سوچیوو» (Сочиво) است که از گندم پخته، عسل و خشکبار تهیه میشود.
دوران پس از کریسمس تا روز غسل تعمید (از ۷ تا ۱۹ ژانویه) را «سویاپکی» (Святки) یا روزهای مقدس مینامند. در این دوران، سنتهای پیشامسیحی اسلاوی با آیینهای مسیحی ادغام میشوند؛ جوانان لباسهای مبدل میپوشند، خانه به خانه میروند، سرودهای تبریک یا «کولیدا» (Колядки) میخوانند و هدیه میگیرند.
۳. غسل تعمید خداوند یا کرشنیه (Крещение Господне)
این عید بزرگ در ۱۹ ژانویه جشن گرفته میشود و یادآور غسل تعمید حضرت عیسی در رود اردن است. در روسیه، این جشن با یکی از شگفتانگیزترین و مهیجترین آیینهای سنتی همراه است: شنا در آبهای یخزده!
شیرجه در یخبندان سیبری
در شب این عید، بر روی رودخانهها و دریاچههای یخزده، حوضچههایی به شکل صلیب حفر میکنند که به آن «اردن» (Иордань) میگویند. کشیشان آب را متبرک میکنند و سپس هزاران تن از مردم روسیه، علیرغم سرمای شدید ژانویه، سه بار در این آب یخزده غوطهور میشوند. آنها باور دارند که این آب متبرک، روح و جسم را تطهیر کرده و از بیماریها مصون میدارد.
۴. ماسلنیتسا (Масленица)؛ پیوند باستان و مسیحیت
هرچند ماسلنیتسا یک عید کاملاً کلیسایی نیست، اما در تقویم ارتدوکس به عنوان هفته پیش از روزه بزرگ (هفته پنیر) جایگاه ویژهای دارد. این جشن نمونهای بینظیر از «دوگانه-باوری» (Двоеверие) در روسیه است؛ یعنی تلفیق باورهای پاگان (بتپرستی اسلاوهای باستان) با آموزههای مسیحیت.
سنت اصلی این هفته، پختن و خوردن «بلینی» (Блины) یا همان پنکیکهای نازک روسی است. بلینی به دلیل شکل گرد، زرد و گرم خود، نماد خورشید و مژدهدهنده پایان زمستان سخت و آغاز بهار است.
جدول خلاصه جشنهای مذهبی اصلی در روسیه
| نام جشن به فارسی | نام مذهبی به روسی (سریلیک) | تاریخ برگزاری (تقویم جدید) | نماد یا سنت کلیدی |
|---|---|---|---|
| عید پاک (پاسخا) | Пасха | متغیر (بهار) | تخممرغ رنگی، نان کولیچ، دسر پاسخا |
| میلاد مسیح (روژدستوو) | Рождество Христово | ۷ ژانویه | ستاره بیتلحم، سرودهای کولیدا |
| غسل تعمید (کرشنیه) | Крещение Господне | ۱۹ ژانویه | شیرجه در آب یخزده (اردن) |
| ماسلنیتسا | Масленица | یک هفته پیش از روزه بزرگ | پختن پنکیک روسی (بلینی)، سوزاندن مترسک زمستان |
| تثلیث مقدس (ترویتسا) | Троица | ۵۰ روز پس از عید پاک | تزیین خانهها و کلیساها با شاخههای درخت غان (توس) |
۵. عید تثلیث مقدس یا ترویتسا (Троица)
این عید که پنجاه روز پس از عید پاک جشن گرفته میشود، یادآور نزول روحالقدس بر حواریون است. در فرهنگ عامه روسیه، ترویتسا جشن تجدید حیات طبیعت نیز هست. در این روز، مردم کلیساها و خانههای خود را با شاخههای سبز درخت غان یا توس (Берёза) که نماد ملی روسیه و نشانه زندگی نوین است، تزیین میکنند.
جمعبندی
جشنهای مذهبی در روسیه صرفاً رویدادهایی تقویمی نیستند؛ آنها ستونهای استوار فرهنگ، ادبیات و هنر روسی به شمار میروند. بدون شناخت این جشنها و مفاهیم پشت آنها، درک شاهکارهای داستایوفسکی، تولستوی و حتی نقاشیهای بینظیر آندری روبلوف غیرممکن خواهد بود. این آیینها نشاندهنده روح جمعی، پیوند عمیق با طبیعت و ایمان قلبی مردمان این سرزمین پهناور هستند.
نویسنده و تهیهکننده: محمدمهدی روبین
Russian Learning
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر